افزایش 20 برابری تولید علم ایران در 4 دهه

با پیروزی انقلاب اسلامی پیشرفت های چشمگیری در عرصه علمی در جمهوری اسلامی ایران در سطوح ملی و بین المللی رخ داد که در یک بازه زمانی حدود چهار دهه منجر به اعتلای علمی کشور در جهان و منطقه شد . تولید مقالات علمی یکی از شاخص ها و معیار هایی است که ارزیابی میزان توسعه علمی کشور براساس این شاخص نشان می دهد که ایران در شاخص تولید مقالات علمی در مقایسه با قبل از انقلاب بیش از 90 درصد رشد داشته است .همچنین براساس آن چه سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)اعلام می کند؛ میزان تولیدعلم ایران درمقایسه با پیش از انقلاب ؛ حدود20برابر رشدداشته است.به گفته دکتر دهقانی ،قبل از انقلاب و درسال 57 تعداد مدارک ثبت شده به نام ایران حدود ۵۰۰ مدرک بود که اکنون به بیش از ۴۷ هزار مدرک در سال ۹۶رسیده است.وی افزود: ایران درسال ۵۷ با سهم و مشارکت 0.095 درصددرتولید علم در رتبه ۴۳ دنیا قرار داشت که درسال ۹۶ با میزان مشارکت حدود 1.9 درصد در جایگاه ۱۶ دنیا قرار گرفته است.بنابراین تولید علم و تعداد مدارک ثبت شده در این مدت بیش از ۹۰ برابر و نیز سهم ایران در سطح بین المللی در تولید علم ۲۰ برابر شده است . به طور کلی میزان تولید علم ایران پس از انقلاب اسلامی تا سال ۲۰۱۷، برابر با ۳۷۷ هزار و ۴۰۸ مدرک بوده، در صورتی که تولید علم ایران قبل از انقلاب تا سال پیروزی انقلاب فقط ۲۷۱۱ مورد بوده است.
با وجود پیشرفت های خیره کننده ای که در سال های بعد از پیروزی انقلاب در حوزه تولید علم برای کشورمان رقم خورده،واقعیت این است که در حوزه تولید فناوری که یکی از شاخص های اصلی توسعه یافتگی کشور هادر جهان محسوب می شود،در رتبه 75 جهان قرار داریم که به هیچ وجه جایگاه مطلوبی نیست.درحالی که به گفته دکتر دهقانی،توسعه علمی به معنای واقعی، زمانی در کشور اتفاق می افتد که تمامی عوامل اعم از تولید مقالات ،تولید فناوری و تجاری سازی فناوری درکنار هم اتفاق بیفتد تادر نهایت شاهدرشد همگون درکشورباشیم .
وی با اشاره به ضرورت توجه به سیاست های کلان علم وفناوری ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری در سال 93 گفت : تبدیل شدن به مرجعیت علمی از جمله بندهای مهم این سیاست هاست واین محقق نخواهد شد مگر این که به رشد همگون علم وفناوری در کشور توجه داشته باشیم .
وی تصریح کرد :رتبه بندی بر اساس نوآوری با درنظر گرفتن 81 شاخص مختلف انجام می شود که موضوعاتی از جمله تولید ات علمی ؛تبدیل علم به فناوری و تولید ثروت از فناوری ؛ اثر گذاری تحقیقات در فناوری و مباحثی از جمله دیپلماسی علمی ، همکاری های علمی ایران با دنیا و در نهایت افزایش سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی کشور را در بر می گیرد،اما متاسفانه تاکنون آن چه در طول برنامه های چهارم ،پنجم وششم توسعه برای افزایش این سهم پیش بینی شده، محقق نشده است و این وضعیت باعث می شود توسعه علمی به گونه ای که باید در کشور ما رشد نکند .
وی همچنین با اشاره به گزارش جدید که توسط مؤسسه نیچر ایندکس درباره رشد علمی ایران در دهه گذشته منتشر شده است ،گفت : در این گزارش آمده که ایران با ۲۲ درصد نرخ رشد سالانه در مقایسه با دیگر کشورهای جهان بزرگ ترین جهش علمی را در حوزه ‏های علوم و فنی مهندسی داشته است.
به گفته وی، پس از گذشت ۳۹ سال از انقلاب اسلامی در ایران، موسسه‌های معتبر علمی در جهان، رشد این کشور در عرصه‌‏ علم و فناوری را در ۳۹ سال اخیر پرشتاب ارزیابی کرده اند.همچنین براساس گزارش اخیر نیچر ایندکس که در ۲۴ژانویه ۲۰۱۸ انتشار یافته ، ایران در دهه گذشته با ۲۲ درصد نرخ رشد سالانه در مقایسه با دیگر کشورها، بابزرگ ترین جهش علمی در حوزه‏ های علوم و فنی مهندسی ،مقام نخست را در این حوزه ها در جهان کسب کرده است که پس از ایران، چین و هند با ۱۴ درصد جایگاه دوم را به خود اختصاص داده‏ اند. برزیل، کره جنوبی، استرالیا، اسپانیا، ایتالیا، روسیه و کانادا در جایگاه های بعدی قرار دارند.
وی با اشاره به لزوم سرمایه گذاری های جدی روی فناوری های راهبردی مانند سلول‏ های بنیادی، انرژی‏های نو، زیست فناوری، فناوری میکروالکترونیک، هوا فضا، فناوری نانو، طب ایرانی و گیاهان دارویی گفت : امروز نام ایران در بسیاری از علوم راهبردی در کنار کشورهای برتر جهان قرار گرفته است.دهقانی افزود: محاسبه نرخ رشد در ۲۰ سال اخیر نشان می‏ دهد که میزان رشد سالانه برابر با 21.5 درصد بوده است. به طور خاص در سال‏های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ این روند رشد، شتاب بیشتری گرفته است. چنان چه در سال ۲۰۱۲، ۳۰۹۳۸ مورد مدرک در WOS برای ایران ثبت شده که در پایان سال ۲۰۱۶ به ۴۷ هزار و ۷۸۱ مدرک رسیده است.
ایران رتبه دوم شتاب علمی دنیارا در اختیار دارد
وزیر علوم نیز در گفت وگو با خراسان با اشاره به رشد شاخص های تولید علم درکشورگفت : ایران هم اکنون رتبه دوم شتاب علمی دنیا را دراختیار دارد .وی افزود:اگر روند تولید علم در ایران را با قبل از انقلاب مقایسه کنیم،ارقام نشان می دهدرشد دانشگاه ها ومراکز تحقیقاتی و در نهایت رشد علمی کشور طی چهاردهه گذشته بسیار چشمگیر است تا جایی که در بسیاری از جهات در تولید علم وفناوری در مقایسه با کشورها ی همسایه در رتبه های اول ودوم قرار داریم واکنون نیز در بحث تولید علم دررتبه 16 جهان هستیم .وی با بیان این که متاسفانه در برهه ای از زمان شاهد کاهش شتاب علمی بوده ایم ،گفت : اکنون شاخص ها بیانگر رشدشتاب علمی است، به طوری که رتبه دوم شتاب علمی دنیا را داریم.